เวลาพูดถึง “ฟันผุ” ภาพที่หลายคนนึกถึงอาจเป็นฟันที่มีรอยดำ เป็นรู หรือเด็กเริ่มบ่นปวดฟัน แต่จริง ๆ แล้ว กว่าฟันผุจะเดินทางมาถึงจุดที่เรามองเห็นเป็นรู กระบวนการเปลี่ยนแปลงบนผิวฟันอาจเริ่มขึ้นมาก่อนหน้านั้นแล้ว และในเด็ก การสังเกตความเปลี่ยนแปลงตั้งแต่ระยะแรก อาจช่วยหยุดเรื่องเล็ก ๆ ไม่ให้กลายเป็นอาการปวดฟัน การติดเชื้อ หรือการสูญเสียฟันก่อนเวลาอันควรได้

ก่อนจะเป็นรู ฟันผุเริ่มต้นอย่างไร ?
เมื่อแบคทีเรียที่เกาะอยู่บนผิวฟันย่อยอาหารประเภทคาร์โบไฮเดรต จะเกิดกรดขึ้น และทำให้สภาวะภายในช่องปากมีความเป็นกรดมากขึ้น กรดเหล่านี้สามารถทำให้แร่ธาตุบริเวณผิวเคลือบฟันค่อย ๆ สูญเสียออกไป

สิ่งที่คุณพ่อคุณแม่อาจสังเกตเห็นในระยะแรกจึงไม่ใช่รู แต่เป็น จุดสีขาวขุ่นบนตัวฟัน ขณะที่ผิวเคลือบฟันยังคงแข็งอยู่ ในระยะนี้ รอยโรคยังสามารถกลับคืนสู่สภาวะปกติได้ โดยมีฟลูออไรด์ หรือ CPP-ACP เป็นตัวช่วยในการดูแล แต่หากกระบวนการสูญเสียแร่ธาตุยังดำเนินต่อไป ผิวเคลือบฟันอาจเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาล หรือดำ ก่อนจะแตกออกจนเกิดเป็นรู จากสิ่งที่แทบไม่มีอาการ จึงอาจเริ่มกลายเป็น เสียวฟัน หรือปวดเมื่อมีเศษอาหารติดบริเวณฟันที่ผุ

แล้วถ้าปล่อยให้ฟันผุลึกขึ้นเรื่อยๆ ล่ะ ?
เมื่อฟันผุลุกลามเข้าไปถึงชั้นเนื้อฟัน อาจจำเป็นต้องได้รับการรักษาด้วยการอุดฟัน หรือครอบฟันในกรณีที่รอยผุมีขนาดใหญ่ แต่เรื่องยังไม่หยุดเพียงเท่านั้น

หากแบคทีเรียลุกลามเข้าไปถึงโพรงประสาทฟัน อาจทำให้เกิด โรคประสาทฟันอักเสบ (Pulpitis) เด็กอาจเริ่มมีอาการปวดฟัน โดยเฉพาะในช่วงเย็น หรือกลางคืน และอาจจำเป็นต้องได้รับการรักษาคลองรากฟันเพื่อกำจัดการติดเชื้อ หากยังไม่ได้รับการรักษา การติดเชื้ออาจลุกลามต่อไปยังบริเวณปลายรากฟันจนเกิด โรคถุงหนองปลายรากฟัน (Apical abscess) มีอาการปวดร่วมกับเหงือกอักเสบ บวม หรือเป็นหนอง และในบางราย การติดเชื้ออาจลุกลามไปยังบริเวณใบหน้าและลำคอได้ จากจุดขาวเล็ก ๆ ที่แทบไม่มีอาการ จึงสามารถกลายเป็นปัญหาที่ซับซ้อนขึ้นได้ หากไม่ได้รับการดูแลตั้งแต่เนิ่น ๆ

ฟันผุหนึ่งซี่ อาจกระทบชีวิตเด็กมากกว่าที่คิด
สำหรับเด็ก ผลกระทบของฟันผุไม่ได้หยุดอยู่แค่ในช่องปาก เมื่อฟันผุลุกลาม เด็กอาจมีอาการปวดเรื้อรัง เกิดการติดเชื้อ รับประทานอาหารได้ไม่ดีจนมีภาวะขาดสารอาหาร หรือจำเป็นต้องขาดเรียนจากอาการเจ็บป่วย

รูปลักษณ์ของฟันที่ผุ หรือฟันที่สูญเสียไปยังอาจส่งผลต่อความมั่นใจ การพูด และหากต้องถอนฟันน้ำนมก่อนเวลาอันควร ก็อาจสัมพันธ์กับปัญหาฟันแท้ซ้อนเกในภายหลังได้ นี่จึงเป็นเหตุผลว่า ทำไมการดูแลฟันน้ำนมจึงสำคัญ แม้วันหนึ่งฟันเหล่านี้จะต้องหลุดไปตามธรรมชาติก็ตาม

ในช่องปากยังมีผู้ช่วยตามธรรมชาติที่ชื่อว่า “น้ำลาย”
น้ำลายมีบทบาทสำคัญในการช่วยชะล้างอาหาร ปรับสภาพความเป็นกรดภายในช่องปาก รวมถึงช่วยลดการยึดเกาะ และการเจริญเติบโตของแบคทีเรียบนผิวฟัน แต่ในช่วงที่เด็กนอนหลับ การไหลของน้ำลายจะลดลง หากเด็กยังได้รับน้ำตาลในช่วงเวลาดังกล่าว ความเสี่ยงต่อการเกิดฟันผุก็อาจเพิ่มขึ้นตามไปด้วย จึงควรหลีกเลี่ยงการปล่อยให้เด็กดูดนมหลับคาปาก รวมถึงนมที่มีรสหวาน

อย่ารอให้ลูกปวดฟัน แล้วค่อยพามาหาหมอ
การป้องกันฟันผุเริ่มได้ตั้งแต่เรื่องใกล้ตัว ไม่ว่าจะเป็นการดูแลสุขภาพช่องปากตั้งแต่ฟันน้ำนมซี่แรกขึ้น การแปรงฟันอย่างน้อยวันละ 2 ครั้งในตอนเช้า และก่อนนอนด้วยแปรงสีฟันขนนุ่มที่มีขนาดเหมาะสม รวมถึงการที่ผู้ปกครองช่วยดูแลการแปรงฟันจนกว่าเด็กจะสามารถแปรงได้ดีด้วยตนเอง

อีกเรื่องที่สำคัญไม่แพ้กัน คือ การพาลูกมาตรวจสุขภาพช่องปากตั้งแต่ยังไม่มีอาการ แนะนำให้พาเด็กมาตรวจสุขภาพช่องปากภายใน 6 เดือนหลังฟันซี่แรกขึ้น หรืออย่างช้าเมื่ออายุไม่เกิน 1 ปีครึ่ง และหลังจากนั้นควรตรวจเป็นระยะทุก 6 เดือน ส่วนเด็กที่มีความเสี่ยงสูงอาจได้รับคำแนะนำให้กลับมาตรวจทุก 3–4 เดือน

เพราะการพาลูกมาพบทันตแพทย์ ไม่ได้มีไว้เพียงเพื่อรักษาฟันที่ผุแล้ว แต่ยังเป็นโอกาสในการติดตามสุขภาพช่องปาก ค้นหาความผิดปกติตั้งแต่ระยะแรก และช่วยให้เด็กคุ้นเคยกับการพบทันตแพทย์ตั้งแต่ยังไม่มีความเจ็บปวด ก่อนฟันผุ จะกลายเป็นรู เราอาจมีโอกาสดูแลมันได้ตั้งแต่ยังเป็นเพียงความเปลี่ยนแปลงเล็กๆ บนผิวฟัน

คุณพ่อคุณแม่สามารถพาลูกมาตรวจสุขภาพช่องปาก และปรึกษาทันตแพทย์เกี่ยวกับการดูแลฟันที่เหมาะสมกับช่วงวัยได้ที่ ศูนย์ทันตกรรม โรงพยาบาล บี.แคร์ เมดิคอลเซ็นเตอร์

ขอขอบคุณข้อมูลจาก : คณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล